جستجوهای پرطرفدار

علت سقوط درآمد یوتیوبرهای فارسی‌زبان در پی به‌روزرسانی جدید یوتیوب و گوگل

در اواخر سال 2025، بسیاری از تولیدکنندگان محتوای فارسی‌زبان در یوتیوب با کاهش شدید درآمد مواجه شده‌اند. این کاهش، که در مواردی تا 80-90 درصد گزارش شده، عمدتاً ناشی از به‌روزرسانی الگوریتم‌های تشخیص موقعیت جغرافیایی و ترافیک کاربران توسط گوگل و یوتیوب است. این تغییرات فنی، نه یک سیاست مستقیم سیاسی، بلکه یک تصمیم اقتصادی برای اولویت‌بندی تبلیغ‌دهندگان است.

از نظر فنی، درآمد یوتیوب بر پایه سیستم AdSense کار می‌کند که در آن نرخ درآمد به ازای هر هزار بازدید (RPM) بر اساس ارزش ترافیک برای تبلیغ‌دهندگان محاسبه می‌شود. تبلیغ‌دهندگان معمولاً بازارهایی را هدف قرار می‌دهند که محصولاتشان در آن‌ها قابل فروش است و قدرت خرید بالایی دارند. به دلیل تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، تبلیغ‌دهندگان بزرگ جهانی تمایلی به نمایش تبلیغات در ترافیک ایرانی ندارند، زیرا این بازدیدها ارزش تجاری پایینی برای آن‌ها محسوب می‌شود.

پیش از این به‌روزرسانی، بسیاری از کاربران ایرانی با استفاده از VPN آی‌پی خود را تغییر می‌دادند و ترافیک‌شان به عنوان بازدید از کشورهای دیگر (مانند ترکیه، اروپا یا آمریکا) شناسایی می‌شد. این امر اجازه می‌داد تبلیغات پردرآمد نمایش داده شود و RPM برای کانال‌های فارسی‌زبان به طور میانگین بین 3 تا 8 دلار (و گاهی تا 11 دلار) برسد. اما در آپدیت جدید، الگوریتم‌های گوگل دقت تشخیص VPN و موقعیت واقعی کاربران را به شدت افزایش داده است. این سیستم حالا با تحلیل الگوهای رفتاری، نوع اتصال، و سیگنال‌های دیگر، حتی در صورت استفاده از VPN، کاربران ایرانی را شناسایی می‌کند.

نتیجه فنی این تغییر: بازدیدهای از ایران به عنوان "ترافیک کم‌ارزش" (low-value traffic) طبقه‌بندی می‌شوند. در این حالت، یا تبلیغات نمایش داده نمی‌شود، یا تبلیغات بسیار ارزان‌قیمت و محلی (با RPM نزدیک به صفر یا کمتر از 1 دلار) جایگزین می‌شود. این مکانیسم مستقیماً RPM کانال‌های فارسی‌زبان را که بخش عمده مخاطبان‌شان داخل ایران است، کاهش می‌دهد.

از دیدگاه الگوریتم یوتیوب، این تغییر بخشی از تلاش برای بهینه‌سازی درآمد کلی پلتفرم است: تمرکز بر ترافیک با ارزش بالا برای جذب تبلیغ‌دهندگان بیشتر. کانال‌هایی که مخاطبان‌شان عمدتاً از کشورهای با RPM بالا (مانند آمریکا، کانادا یا اروپا) هستند، کمتر تحت تأثیر قرار گرفته‌اند، در حالی که کانال‌های متمرکز بر مخاطب ایرانی بیشترین ضربه را خورده‌اند.

این به‌روزرسانی نشان‌دهنده تکامل سیستم‌های تشخیص پروکسی و VPN توسط گوگل است که با استفاده از یادگیری ماشین، الگوهای غیرطبیعی اتصال را بهتر شناسایی می‌کند. در نتیجه، اکوسیستم محتوای فارسی‌زبان ناچار به تغییر مدل درآمدی شده: از وابستگی به AdSense به سمت اسپانسرشیپ مستقیم، فروش محصول، حمایت مخاطبان، یا تولید محتوا برای مخاطبان خارج از ایران. این چالش فنی، آینده بسیاری از کانال‌های حرفه‌ای فارسی را با ابهام مواجه کرده است.